Ziekte van Dent en Lowe

De ziekte van Dent is een zeldzame aandoening door een stoornis in de functie van de nierbuisjes (tubuli), waardoor er problemen ontstaan met het vasthouden van zouten, mineralen en eiwitten. De ziekte wordt veroorzaakt door een fout in het genetisch materiaal (mutatie). Zo’n mutatie zorgt ervoor dat specifieke cellen van de nierbuisjes die eiwitten en met name calcium voor ons lichaam moeten behouden, hun werk niet goed meer kunnen doen.

Kenmerken

Door een DNA-afwijking in ofwel het CLCN5 of het OCRL1 gen ontstaat er een stoornis in de functie van het eerste deel van het nierbuisje. De meestal mannelijke patiënten plassen hierdoor veel kleine eiwitten en te veel calcium uit, waardoor ze kalkafzettingen in de nieren, nierstenen, nierfalen en rachitis (Engelse ziekte) kunnen ontwikkelen. Daarnaast hebben patiënten vaak last van te veel plassen en een verhoogde uitscheiding van fosfaat, suiker en aminozuren in de urine. Patiënten met een OCRL1 mutatie hebben daarnaast vaak problemen met het uitscheiden van zuur, ontwikkelen staar op jonge leeftijd en hebben vaak mentale retardatie. Dit ziektebeeld wordt ook wel de ziekte van Lowe of oculocerebrorenaal syndroom genoemd.

Overerving

De ziekte van Dent en de ziekte van Lowe zijn erfelijke ziekten. De genen CLCN5 en OCRL1 liggen op het X chromosoom. De ziekte van Dent en de ziekte van Lowe erven dan ook X-gebonden over. Mannen hebben een X en een Y chromosoom. Vrouwen hebben twee X chromosomen. Dit betekent dat vrouwen alleen de ziekte hebben als de DNA afwijking op beide X chromosomen zit en mannen de ziekte als ze op hun enige X chromosoom de afwijking erven. Vrouwen met een mutatie op één X chromosoom noemt men draagsters, zij ontwikkelen meestal geen symptomen van de ziekte. Zussen van patiënten met de ziekte van Dent of Lowe kunnen dus mogelijk draagster zijn, en kunnen de ziekte doorgeven. Een zoon heeft 50% kans op de ziekte en een dochter 50% kans om een draagster te zijn, wanneer moeder draagster is (omdat zij 50% kans hebben om het X chromosoom met de mutatie van haar te erven). Broers van patiënten met deze ziekten hebben daarom ook een grote kans om de ziekte ook te hebben (50%).

Diagnose

De diagnose ziekte van Dent of Lowe wordt gesteld op basis van de klinische verschijnselen, waarbij een genetische test de DNA-afwijking in de betrokken genen kan aantonen. Echter niet alle patiënten die op klinische gronden Dent of Lowe lijken te hebben, blijken een mutatie in één van deze genen te hebben. Dragerschap bij vrouwen in de familie van mannelijke patiënten met de ziekte van Dent of Lowe kan ook met dezelfde genetische test aangetoond worden, mits bij die mannelijke patiënt(en) ook een mutatie aantoonbaar is.

Behandeling

Er is geen oorzakelijke behandeling beschikbaar om de onderliggende afwijking te behandelen. Met andere woorden: het disfunctionerende deel van het nierbuisje kan niet gerepareerd worden. De behandeling bestaat met name uit het verminderen van de calcium uitscheiding in de urine en preventieve maatregelen om niersteenvorming tegen te gaan. Dit wordt veelal gedaan met een zoutbeperking en thiazide diuretica.

Prognose

De prognose wordt met name bepaald door de nierfunctie. Twee derde van de patiënten ontwikkelt ernstig nierfalen rond de leeftijd van 30-40 jaar, waarbij uiteindelijk nierfunctievervangende therapie in de vorm van dialyse of niertransplantatie noodzakelijk is.